F. Bordewijk

Misschien is Bordewijk wel de meest on-Hollandse schrijver van onze literatuur. De `nachtmerries of `surrealistische droombeelden die de schrijver ons voorschotelt in Blokken (1931), Knorrende beesten (1933) en het onvergetelijke Bint (1934) maken dat deze veelgelezen romans ver van het oer-Hollandse realisme af staan. Blokken gaat over een rechtlijnige, blijkbaar communistische staat, en over de gevolgen die deze `samenleving der onpersoonlijkheid heeft voor de mensen die erin leven. Knorrende beesten, `de roman van een parkeerseizoen , is een schitterend visionair verhaal dat zich afspeelt in een badplaats, bevolkt door razende, glimmende en knorrende monsters: auto s. Bint is de roman van de tucht, belichaamd in directeur Bint. De nieuwe leraar De Bree komt meteen voor zijn vuurproef te staan: hij krijgt klas 4D toegwezen, bijgenaamd 'de hel'.

Blokken Knorrende beesten Bint

In 'Blokken' (1931) leidt F. Bordewijk ons rond door een rechtlijnige, op efficiëntie ingerichte stadstaat en omschrijft in zijn kenmerkende ?gewapend beton?-stijl zijn trage maar onvermijdelijke ondergang. Hoofdpersoon in dit verhaal is de hoekige stad met zijn strenge architectuur; de inwoners van deze ?samenleving der onpersoonlijkheid? zijn simpele figuranten in een tragedie van enorme proporties.0Bordewijk werd sterk beïnvloed door de avant-gardestromingen van zijn tijd (De Stijl, de Constructivisten en de modernistische architecten met hun ?woonmachines?) en hij voert hun principes in 'Blokken' tot hun uiterste consequentie door. Het is een van de vroegste voorbeelden van dystopische science-fiction ? zo werd deze novelle maar een jaar vóór Aldous Huxleys 'Brave New World' uitgebracht. Zoals alle goede science-fiction is ook dit verhaal een spiegel van het tijdsklimaat; Bordewijk voorvoelt de opkomst van dubieuze politieke bewegingen en voorspelt in detail de aanstaande dictaturen en hun hang naar massarituelen en -symbolen. Toch blijft 'Blokken' tijdloos door de koele afstandelijkheid, meedogenloze abstractie en morele ambiguïteit. Bovendien voorspelt het boek actuele zaken als de surveillancestaat en beschrijft het de invloed van het gebrek aan privacy op haar burgers. 0De nachtmerrieachtige droombeelden worden in deze graphic novel verbeeld door illustrator Viktor Hachmang.

Blokken. De mislukking van een heilstaat

Bij gaslicht

F. Bordewijk (1884-1965) verwierf grote bekendheid met o.a. zijn romans Blokken, Bint, Karakter, Rood paleis. In 1954 ontving Bordewijk de P.C. Hooftprijs voor zijn gehele oeuvre. Noorderlicht (1948) is een zakenroman. Het is de geschiedenis van de familie Valcoog, drie zusters en twee broers, bezitters van De Leydsche ljzerhandel. Het hoofdmotief is een krachtmeting tussen een man en een vrouw, wier drijfveren evenzeer onontraadselbaar zijn als de gevoelens die ze ten opzichte van elkaar hebben, balancerend van liefde en verering naar haat en verachting. Een ander motief in de roman is de macht die de jongste zuster uitoefent op haar familie. Deze Aga, die veel borrels drinkt en veel pijpjes rookt, deze onoverwinnelijke, deze dictatoriale vrouw inspireert een van de broers tot de volgende overpeinzing, waarbij hij de familiegroep ziet als het verschijnsel Noorderlicht: 'Het verschijnsel vult een immens vlak van de hemel, de aanblik is indrukwekkend, maar het lichtgevend vermogen blijft gering en het licht zelf is koud; ook werkt het niet bevruchtend en voor het even is het onnodig.'

Noorderlicht

Katadreuffe is bezeten van het verlangen advocaat te worden. Als zoon van een arme ongehuwde moeder in het vooroorlogse Rotterdam zet hij alles op alles om zijn doel te bereiken. De machtige deurwaarder Dreverhaven, zijn vader, werkt hem in alle opzichten tegen. Waarom? Twee onbuigzame karakters in een strijd die tot het uiterste lijkt te gaan - zelfs de liefde wordt eraan opgeofferd. Karakter geldt als het meesterwerk van Bordewijk. Het boek heeft ruim vijfenzestig jaar na verschijnen nog niets aan kracht en leesbaarheid ingeboet. Deze uitgave maakt deel uit van een bijzondere reeks naar aanleiding van het 175-jarig bestaan van Nijgh & Van Ditmar waarin de tien populairste boeken uit de geschiedenis van het fonds zijn opgenomen. De omslagen zijn gemaakt door studenten van de kunstacademies in Breda en Den Bosch.

Karakter

Zoals Bordewijk in zijn roman Bint de angst voor en de afkeer van de school objectiveerde door een neo-realistische vertekening, zo wordt in Rood Paleis de angst bezworen voor het bordeel, die typerende en decadente instelling van het fin de siècle. Rood Paleis is een zwaar bakstenen pand, bruin-rood geverfd en met neergelaten jaloezieën. Het is een oord van somberheid en verschrikking dat beheerst wordt door de 'madam' mevrouw Doom, een overweldigende, sombere verschijning, die het vleesgeworden Noodlot lijkt. In het verval van Rood Paleis schildert Bordewijk niet alleen de ondergang van een instituut, bevolkt door gevreesden en geminachten, maar tevens het einde van de eeuw der bourgeoisie.

F. Bordewijk

About

Books

Join the club