Barbara Baert

Veerle Fraeters

In alle mythische, religieuze en maatschappelijke systemen speelt water als symbool een dominante rol. Het wellende water verkent de manifestaties van die watersymboliek en de specifiek middeleeuws-christelijke uitwerking ervan in teksten en beelden uit de Nederlanden en het Rijnland. De essaybundel onder redactie van Barbara Baert en Veerle Fraeters maakt deel uit van de Leuvense Symbolae-reeks. In dezelfde reeks en onder dezelfde redactie verscheen in 2001 Aan de vruchten kent men de boom. De boom in tekst en beeld in de middeleeuwse Nederlanden. De aanpak van beide boeken is multidisciplinair. Aan Het wellende water hebben tien specialisten meegewerkt. Elk van hen heeft het hem of haar vertrouwde bronnenmateriaal (een tekst, een beeld, een archeologische bron) geëxerpeerd en tot een illustrerende casus uitgewerkt.Na een kort woord vooraf door Paul Vandenbroeck en een redactionaire inleiding, bespreekt Karen De Coene in 'Als een waterloop door een rivier gevoed. Kennis en inzicht door water in het Liber Floridus' de watermetaforiek in het encyclopedische genre. In de tweede bijdrage behandelt Clara Strijbosch de bronnen in de Brandaanverhalen, gevolgd door An Faems, die de verhaaltechnische rol van het bronmotief in de Arthurepiek onderzoekt. Hilde Noë verdiept zich in de waterbeeldspraak in Jan van Ruusbroecs Die geestelijcke brulocht, waarna Annelies van Gijsen de middeleeuwse bewerkingen van de antieke narcissusbron exploreert.In 'De paradijsbron. Een meander in de beeldende kunst' belicht Bert Cardon de iconografische traditie van de vierarmige paradijsbron uit het Genesisverhaal. Ook in het enige Engelstalige artikel van de Amerikaanse onderzoekster Leslie Ann Blacksberg en in de bijdrage van Barbara Baert staat de representatie van de paradijsbron centraal.De laatste twee artikelen belichten de concrete rol van water in de dagelijkse praktijk. Rob Dückers bespreekt de watersymboliek in de zestiende-eeuwse liturgie in de Collegiale St.-Servaaskerk te Maastricht. Jacqueline van Leeuwen sluit af met het interessante artikel 'Van dagelijks water tot feestelijk geklater. Bronnen, putten en fonteinen in de middeleeuwse Vlaamse stad'. Aan de concrete watervoorziening in de Vlaamse steden was tot nu toe maar weinig onderzoek gewijd.De combinatie van beeld- en tekstmateriaal in dit boek zorgt voor een gevarieerd overzicht van de bron in de Middeleeuwen. De bijdragen zijn goed leesbaar, zeker voor een academisch geschoold publiek. Met wat minder voetnoten en meer citaatvertalingen zou de universele waterthematiek in deze bundel ook voor een bredere groep lezers zeer toegankelijk zijn. De zwart-witafbeeldingen zijn rijk en functioneel, net als de literatuurlijsten na elke bijdrage. Achter in het boek volgt nog een platenlijst en een handig register van historische figuren en literaire personages.Dat de ontdekking van water door de Marssonde 'Spirit' enkele maanden geleden in de wereldpers euforisch werd onthaald, bewijst dat water vandaag nog maar weinig aan symbolische slagkracht heeft ingeboet. Het wellende water biedt alvast een boeiende inleiding tot de rol van de watermetaforiek in de oudere cultuur. Samen met de samenstellers van deze bundel spreek ik de hoop uit "dat het boek kan fungeren als een eerste boring waaruit verder onderzoek opwellen zal".

de bron in tekst en beeld in de middeleeuwse Nederlanden en het Rijnland

Het wellende water

Inhoudsopgaveer redactie van: Barbara Baert, Veerle FraetersBeschrijving Inhoudsopgave Recensies Over de auteur(s) Productinfo De boom neemt in de natuur een bijzondere plek in. Hij wordt ouder en groter dan welk ander levend wezen ook. Hij komt het dichtst bij de hemel en wortelt in het diepst van de aarde. Daarom heeft de mens de boom vanouds vereerd. In de vroege Middeleeuwen werd de aantrekkingskracht van de boom in christelijke denkbeelden ingepast. Zo bleef het archetype van de boom doorheen de Middeleeuwen veruitwendigd in een rijke literaire en iconografische symboliek, en kreeg het mythische gedachtegoed aangepaste functies binnen de religieuze en profane facetten van het maatschappelijk weefsel.De bundel Aan de vruchten kent men de boom verkent de specifieke vertakkingen die het universele motief van de boom in de middeleeuwse Nederlanden heeft gekend. De twaalf casestudies van specialisten uit de literatuur- en kunstwetenschappen boren diverse literaire en iconografische bronnen aan uit de Lage Landen. Aan de hand van miniaturen, schilderijen, emblemen, stempels en wapenschilden, alsook van geestelijke en didactische literatuur, liederen, reisverslagen en wetenschappelijke teksten, maken de auteurs een waaier van middeleeuwse boomtypen zichtbaar: de heraldische en de allegorische boom, de mei- en de minneboom, de balsemboom en de mercuriusboom, de dorre boom, de omgekeerde boom, de cultusboom én de christelijke boom bij uitstek, het kruishout.Inleiding - Aan de vruchten kent men de boomBarbara Baert en Veerle Fraeters'Totten paradise soe sult ghi gaen'. De verbeelding over de herkomst van het kruishoutBarbara Baert'Een boem die hadde wortele op wert ende den tsop neder wert'. Een mystieke boom bij Hadewijch en RuusbroecRob Faesen'Een uytlegginge vanden boom mercurii'. Onderzoek naar de betekenis en de herkomst van de arbor mercurialis aan de hand van een Middelnederlandse rijmtekstVeerle FraetersDe symbolische betekenis en de materiële functie van bomen in Latijnse heiligenlevens uit de middeleeuwse NederlandenKatrien HeeneDe balsemboom. Mythisch, medisch, magischRia Jansen-SiebenDe 'bosboom' als beeld voor 's HertogenboschJos KoldeweijIk breng u de mei. Meigebruiken, meitakken en meibomen in Middelnederlandse meiliederenJohan OostermanDe boom als teken van de Bourgondische heerschappijCyriel StrooOnze Lieve Vrouwe van de Droge Boom in Brugge. Devotiebeeld en literaire traditieJanet van der MeulenMemorabele bomen. De minneboom als allegorische constructie in de Middelnederlandse wereldlijke letterkundeDieuwke van der PoelDuivelse bomen of toverbomen? Een onderzoek naar de betekenis van de boom op heksenvoorstellingenRenilde Vervoort.

Veerle Fraeters

About

Books

Join the club